Skróty i skrótowce

Osobną kategorię w polskiej ortografii zajmują skróty i skrótowce. Opanowanie reguł ich pisowni nie jest tak trudne jak na przykład „h” i „ch”, ale także może dostarczyć problemów. Popatrzmy, czym różnią się skróty od skrótowców.

Jak tworzyć skróty? Pierwszy sposób polega na zapisie początkowej części słowa: godz. Na końcu zawsze jest spółgłoska i kropka. Drugi opiera się na pierwszej literze wyrazu i wybranych środkowych spółgłoskach oraz kropce: kpt. W trzecim wypadku skrót stanowi pierwsza i ostatnia litera wyrazu: nr. Nie stosujemy kropki, ale pamiętamy o końcówkach fleksyjnych. Takie końcówki i brak kropki obowiązują też wtedy, kiedy bierze się pod uwagę pierwszą i ostatnią literę, a także wybraną środkową spółgłoskę: pkt.

Przyjrzyjmy się teraz wyrazom, które często funkcjonują w formie skróconej. Skróty nazw dni tygodnia tworzymy z pierwszych liter: pon., wt., śr., czw., piąt., niedz. Jednak w przypadku poniedziałku, piątku i niedzieli możemy skorzystać z drugiego sposobu: pn., pt., nd. Nie ma też jednego ustalonego sposobu skracania stopni wojskowych. Chor. (chorąży), gen. (generał) i wachm. (wachmistrz)powstają według pierwszej zasady, płk (pułkownik) i mjr (major)według drugiej, a ppor. (podporucznik) nie podlega żadnej zasadzie. Różnie też tworzy się skróty tytułów naukowych. Pierwszy sposób skracania zastosujemy w prof. (profesor) i doc. (docent). Trzeci sposób przyda się w dr (doktor) a czwarty w mgr (magister). Polskie jednostki monetarne skracamy do dwóch pierwszych liter, stosujemy kropkę: zł. i gr.  Pamiętajmy że spółka cywilna  to s. c., spółka jawna to sp. j., a spółka z ograniczoną odpowiedzialnością to sp. z. o. o.

Skrótowce to inaczej akronimy. Jakie są rodzaje skrótowców? Skrótowce literowe powstają z połączenia pierwszych liter wyrazów wchodzących w skład wyrażenia: PCK. Skrótowce głoskowe tworzymy łącząc pierwsze głoski poszczególnych wyrazów wyrażenia: PAP. Skrótowce grupowe składają się z początkowych cząstek wyrazów: Pafawag. Skrótowce częściowe  powstają z części jednego lub cząstek kilku wyrazów danego wyrażenia: ZOO. Skrótowce utworzone z obcych elementów to na przykład nazwy firm: Budex. W skład skrótowców złożeniowych wchodzi część słowa określającego i wyraz określany: specsłużba.

Aby sprawdzić, czy umiemy tworzyć skróty i skrótowce, warto napisać wymagające dyktando. Najlepiej takie, które będzie wymagało wiedzy o każdym sposobie skracania wyrazów, nawet tych rzadko spotykanych.